Bydlin
Wieś atrakcyjna turystycznie i pięknie zlokalizowana o dawnym rodowodzie zajmuje obszar 843.39ha. Z południa Bydlin graniczy z sołectwem Kolbark i Cieślin z zachodu z Krzywopłotami a z północy granicą sięga terenów gminy Pilica. Od strony wschodniej i południowo – wschodniej graniczy z miejscowościami gminy Wolbrom – Załężęm i Lgotą Wolbromską. Wieś otoczona jest ciekawymi wzniesienia, a od północy pasmem gór zwanych Górami Bydlińskimi. Nazwa pochodzi od słowa Bydla. Pierwsza wzmianka o Bydlinie pochodzi z 1120 roku, kiedy to był Bydlin jednym z ważniejszych punktów obronnych na Wyżynie Krakowsko - Częstochowskiej. Miejscowość znajdowała się przy trakcie handlowym z Krakowa do Wielkopolski. Bydlin był kiedyś miastem. Prawa miejskie otrzymał między 1375, a 1404 rokiem. Ostatnia informacja o "miejskości" Bydlina pochodzi z 1530 roku, niestety nie wiadomo, dlaczego dzisiejsza wieś straciła przywileje miejskie, prawdopodobnie stało się to z powodu silnej konkurencji ze strony prężnie rozwijających się ośrodków w Olkuszu, Wolbromiu i Pilicy.
Na lesistym wzgórzu zobaczyć można ruiny średniowiecznego zamku wzniesionego w 1388 r. na planie prostokąta przez rycerza Niemierzę, który był przejściowo w latach 1571-94 zborem ariańskim, przebudowanym w XVI wieku na kościół katolicki p.w. Św. Krzyża. Spalony w 1655 roku przez wojska szwedzkie pod dowództwem generała Mullera podczas przemarszu na Częstochowę, później został odbudowany, jednak z czasem opuszczony popadł ponownie w ruinę. Całkowita długość ruin ma 20m, a szerokość 8m. Ściany 2 metrowej grubości sięgają obecnie wysokością do 7m. Sterczą one tylko do potowy okien, których jest 3 od południa i jedno od wschodu. U stóp ruin, na zboczach góry zachowały się okopy z wojny światowej z 1914r. Cały teren stanowi dziś rezerwat, podlegający ochronie. Na północ od wzgórza płynie rzeka, rozlewając się tu na obszerne stawy, nadając okolicy charakter krajobrazu polskiego w miniaturze.
Kościół Parafialny św. Małgorzaty z 1865 roku powstał na miejscu zburzonego przez Szwedów Kościoła Parafialnego na wzgórzu. Z zabytków możemy w nim oglądać główny renesansowy ołtarz z rzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Oprócz tego znajdują się tutaj rzeźby Św. Małgorzaty i Św. Michała. Chrzcielnica z czarnego marmuru z napisem z 1707 roku pochodzi ze zboru luterańskiego w Wielkanocy.
U podnóża wzgórza z ruinami kościoła Św. Krzyża znajduje się cmentarz. Wśród mogił góruje krzyż z kamienia ciosowego, 7m wysoki (wraz z podstawą), odpowiednio ogrodzony, upamiętniający poległych w boju pod Krzywopłotami (18 listopada 1914 r.) 44 legionistów Józefa Piłsudskiego. Naokoło krzyża liczne mogiły kryją śmiertelne szczątki bohaterów. Na tablicy pod Polskim Orłem widnieje napis:
Ty Panie, który z wysokości
Patrzysz jak giną Ojczyzny obrońcę,
Prosimy Ciebie, przez tę garstkę kości,
Zapal przynajmniej na śmierć naszą słońce
Niechaj dzień wyjdzie z jasnej niebios bramy
Niechaj nas, Panie, widzą gdy konamy.
A na marmurowych płytach wyryte są nazwiska poległych.
Środkowa płyta głosi:
„Stanisławowi Paderewskiemu, porucznikowi Legionów polskich (kapitanowi wojsk rosyjskich) cichemu bojownikowi o wolność Ojczyzny, Eugeniuszowi Medyńskiemu podporucznikowi Legionów Polskich, 44-em żołnierzom Legionów Polskich, bohaterom walki o wolność Ojczyzny poległym pod Załężem i Krzywopłotami w dniu 18 listopada 1914r. w tej wspólnej mogile spoczywającym"
Obok cmentarza wznosi się niewielka murowana kaplica z 1880-84 roku pod wezwaniem Pocieszenia NMP wzniesiona na miejscu starej pustelni. Czasy pustelni pamięta drewniana figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z I połowy XV wieku uważana za cudowną. Oprócz tej rzeźby na uwagę zasługują również: posąg Św. Jana Nepomucena na rokokowym postumencie oraz rzeźba Chrystusa Frasobliwego z "ptaszkami" oraz wiele pięknych, XIX wiecznych nagrobków na tutejszym cmentarzu. Warto w Bydlinie na chwilę zatrzymać się przy młynie wodnym z 1884 r., który wprawdzie został zmodernizowany, ale nadal zachował się jego wygląd, stropy, więźba dachowa, część stolarki i wyposażenia.
Na szczególną uwagę zasługuje szkoła, w której znajduje się biblioteka i izba pamięci z licznymi pamiątkami, kroniką oraz historycznymi zapiskami dotyczącymi tego terenu. Jest ona kolebką patriotyzmu i zgodnie z wolą Legionistów Żywym Pomnikiem Czynu Legionowego. Dowodem tego jest nadane w 2003 roku Gimnazjum w Bydlinie imię Legionistów Józefa Piłsudskiego i sztandar, któremu treść nadają wyhaftowane na nim słowa „Bóg Honor Ojczyzna”.
Wieś zamieszkuje 967 osób (kobiety – 475, mężczyźni 492).
Bydlin jest miejscowością, której aktywności społecznej nie zabrakło w żadnym momencie swojej historii. Sięgając pamięcią wstecz pierwszym przejawem wzmożonej aktywności było odbudowanie wsi w nowym miejscu po epidemii cholery. W Bydlinie w różnych okresach dziejów odnotowano istnienie aż 7 świątyń zbudowanych przez mieszkańców Bydlina. W czynie społecznym wybudowano Szkołę, dwie Strażnice OSP, Pawilon Sportowy, Ośrodek Zdrowia, Hydrofornię, Punkt Skupu Mleka. Przy udziale mieszkańców powstały również sieć energetyczna, gazowa i wodociągowa oraz szereg innych mniej widocznych ale równie ważnych dla mieszkańców jak zbiornik pożarowy, boisko, ręczne ujęcia wody, liczne prace wykonywane na rzecz szkoły itp.
Aktywność mieszkańców Bydlina jest też widoczna poza miejscowością, a jej mieszkańcy biorą czynny udział w działalności organizacji z jej otoczenia.
Na terenie miejscowości Bydlin działają następujące organizacje społeczne:
- Ochotnicza Straż Pożarna z 78 letnią tradycją,
- LKS „Legion” Bydlin,
- UKS „legionik” Bydlin,
- Koło Gospodyń Wiejskich,
- Rada Parafialna,
- Wspólnota Wiejska,
- Rada Sołecka,
- Oraz powstała grupa inicjatywna na rzecz Odnowy Wsi.
Przez Bydlin przebiega rozciągający się po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej szlak turystyki pieszej znany pod nazwą Szlak Orlich Gniazd o łącznej długości - 163,2 km łączący dwa historyczne miasta Kraków i Częstochowę. Szlak ten jest oznaczony kolorem czerwonym.
Podobnie, jak szlak pieszy Bydlin przecina również szlak rowerowy o tej samej nazwie - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd. Łączna długość tego szlaku 188 km jest oznakowany kolorem czerwonym (sylwetka rowerzysty na tle białego kwadratu). Trasa wiedzie atrakcyjnymi drogami i ścieżkami leśnymi w pobliżu ruin zamków (Tenczyn, Rabsztyn, Bydlin, Smoleń, Ogrodzieniec, Morsko, Bobolice, Mirów, Ostrężnik, Olsztyn) oraz w pobliżu rezerwatów przyrodniczych (Dolina Eliaszówki, Smoleń, Góra Zborów, Ostrężnik, Zielona Góra).
Bazę sportowo-rekreacyjną Bydlina stanowią:
- Stadion LKS „Legion” Bydlin z bieżnią lekkoatletyczną pawilon z bazą noclegową i salą gimnastyczną,
- Przy szkole podstawowej w Bydlinie, znajduje się asfaltowe boiska do gier zespołowych (siatkówka, koszykówka) oraz sala gimnastyczna.
W Bydlinie zarejestrowanych jest 76 podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Nie da się jednoznacznie określić kierunku rozwoju, specjalności czy ogólnego profilu działalności gospodarczej tego terenu. Jest to przede wszystkim działalność usługowa pozbawiona dużych podmiotów gospodarczych.
Strony przygotowane przez mieszkańców: